Các dưỡng chất đặc hiệu thúc đẩy quá trình lành vết thương

Vết thương (sẹo) lành nhanh hay chậm phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng giúp vết thương mau lành và ảnh hưởng nhiều đến chất lượng hồi phục của vết thương.
Các dưỡng chất đặc hiệu thúc đẩy quá trình lành vết thương

Các dưỡng chất đặc hiệu thúc đẩy quá trình lành vết thương

Vết thương và quá trình lành vết thương

Vết thương là sự phá hủy một tổ chức mô cơ thể, làm khởi phát quá trình lành vết thương nhằm phục hồi lại tính toàn vẹn ban đầu. Quá trình cơ thể làm lành vết thương bao gồm một trình tự phức tạp của các giai đoạn đan xen và chồng lấn lên nhau, bắt đầu với giai đoạn cầm máu và giai đoạn viêm, tiếp sau là giai đoạn tăng sinh với việc các sợi collagen (sợi protein tạo nên tính dẻo dai của da) tăng trưởng tại vị trí vết thương. Sự tăng trưởng của collagen thúc đẩy các mép vết thương kéo lại gần nhau. Các mao mạch mới được hình thành để mang chất dinh dưỡng và vật liệu phục vụ quá trình tăng sinh mô mới. Giai đoạn sau cùng là giai đoạn lành (tạo sẹo). Cơ thể tạo thêm nhiều collagen để gia cố và tái cấu trúc lại vết thương.

Vấn đề vết thương khó lành

Một vết thương có thể không lành nếu một trong các giai đoạn trên bị gián đoạn. Có 2 nhóm nguyên nhân cơ bản:

  • Vết thương trên bệnh lý nền như đái tháo đường (loét bàn chân do đái tháo đường), một số bệnh mạch máu (loét chân tĩnh mạch), bất động do tai biến mạch máu não, chấn thương cột sống (loét tỳ đè)
  • Tổn thương cấp phức tạp, có biến chứng như bỏng sâu, bỏng do xạ trị, vết mổ bị nhiễm trùng

Các vết thương chậm lành, không lành hay lành nhưng có xu hướng tái diễn gây nên những sang chấn tâm l‎ý nặng nề, gia tăng gánh nặng tài chính và đặc biệt khiến bệnh nhân có nguy cơ cao bị tàn tật và tử vong.

  • 9-13% các bệnh nhân nằm viện bị loét do tỳ đè và có tới 87% các vết loét tỳ đè không thể lành trong vòng 2 tuần1
  • Trên thế giới, cứ mỗi 30 giây lại có một bàn chân bị mất đi do ảnh hưởng của bệnh đái tháo đường2

Các dưỡng chất đặc hiệu giúp tăng cường phát triển mô và quá trình lành vết thương

Trong thập niên qua, các nhà khoa học đã khám phá ra rằng dinh dưỡng đầy đủ không chỉ dựa vào việc chúng ta cung cấp bao nhiêu năng lượng, mà còn ở khả năng của chúng ta cung cấp những dưỡng chất đặc hiệu. Ví dụ, các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng các acid amin (như glutamine), ngoài chức năng góp phần cấu trúc nên các protein của cơ thể, cũng có vai trò là các tín hiệu stress quan trọng khởi phát sự hoạt hoá các quá trình cơ bản bảo vệ tế bào sau một tổn thương. Ở người khỏe mạnh, cơ thể có thể tự tổng hợp các acid amin này; tuy nhiên, khi bị các bệnh lý cấp tính như chấn thương, phẫu thuật, nhiễm trùng hay bỏng, do có những thay đổi sâu sắc về chuyển hóa dẫn đến các kho dự trữ trong cơ thể bị thiếu hụt nhanh chóng, tác động đáng kể đến chức năng hoạt động tế bào, chức năng miễn dịch… thì các dưỡng chất này trở nên thiết yếu và cần phải được bổ sung từ ngoài vào. Chúng là các acid amin thiết yếu có điều kiện.

  • Beta-hydroxy-beta-methylbutyrate (HMB), một chất chuyển hóa của acid amin Leucine. HMB là một tiền chất cho các tế bào cơ tổng hợp cholesterol - cần thiết cho cấu trúc và tính toàn vẹn của màng cơ3. HMB cũng đã được chứng minh có tác dụng điều tiết giảm tiến trình phân giải protein4,5.
  • Arginine là một acid amin thiết yếu có điều kiện đóng vai trò then chốt trong quá trình tổng hợp mô cơ, phát triển tế bào miễn dịch và làm lành vết thương6.
  • Glutamine là một acid amin thiết yếu có điều kiện đóng vai trò then chốt trong quá trình tổng hợp mô cơ và là một nguồn năng lượng quan trọng cho các tế bào phân chia nhanh như tế bào viêm-miễn dịch, các nguyên bào sợi bên trong vết thương7. Glutamine đã được chứng minh có tác dụng điều tiết tăng quá trình giải mã gien tổng hợp collagen8.

Sự kết hợp HMB, arginine và glutamine đóng vai trò quan trọng trong việc làm giảm thiểu sự mất mô cơ và tăng cường sự tổng hợp mô mới9. Nhiều loại vitamin, nguyên tố vi lượng cũng có các tác động quan trọng trên chức năng hệ miễn dịch, tổng hợp protein, tái tạo mô. Các vitamin và khoáng chất thường được bổ sung cho những người đang bị vết thương là vitamin A, C, E và kẽm.

 

Tài liệu tham khảo:

  1. Thomas DR. Prevention and treatment of pressure ulcers: What works? What doesn’t? Clev Clin J Med 2001; 68(8):704-722
  2. http://www.idf.org/position-statement-diabetic-foot">http://www.idf.org/position-statement-diabetic-foot
  3. Nissen S.L, Abumrad NN. Nutritional role of the leucine metabolite β-hydroxy –β-methylbutyrate (HMB). J. Nutr. Biochem. 8:300-311,1997
  4. Smith HJ, Mukerji P, Tisdale MJ. Attenuation of proteasome-induced proteolysis in skeletal muscle by {beta}-hydroxy-{beta}-methylbutyrate in cancer-induced muscle loss. Cancer Res. 2005;65:277-283
  5. Smith HJ, Wyke SM, Tisdale MJ. Mechanism of the attenuation of proteolysis-inducing factor stimulated protein degradation in muscle by β-hydroxy-β-methylbutyrate. Cancer Res. 2004;64:8731-8735
  6. Joyce K.S., Beverly C., Linda C. Arginine supplementation and wound healing. Nutr Clin Pract 20:52-61,2005
  7. Curi R. at al. Molecular mechanisms of glutamine action J. Cell. Physiol. 204: 392–401, 2005
  8. Georges B, Brahim C, Yanusz W, Jean-Claude M, Jacques-Paul B. Glutamine increases collagen gene transcription in cultured human fibroblasts. Biochimica et Biophysica Acta 1268 (1995) 311-323
  9. Williams JZ, Abumrad N, Barbul A. Effect of a specialized amino acid mixture on human collagen deposition. Ann Surg. 2002;236:369-374

 

// //